بسیاری از مردانیکه مبتلا به آسیب به طناب نخاعی هستند، هم در عملکرد جنسی و هم در پدر شدن (صاحب فرزند شدن) از راه طبیعی مشکل پیدا خواهند کرد. علاوه از تغییرات فیزیکی، بسیاری از این مردان از نظر روحی و روانی نیز مشکل پیدا می‌کنند که مزیت بر علت می‌شود. پس از اینکه مردی دچار آسیب به طناب نخاعی شد، وی و همسرش باید خود را با موقعیت جدید تطابق دهند، تا بتوانند به کمک همدیگر و پزشک تا حد امکان به مشکلات فائق آیند. شایعترین علل آسیب به طناب نخاعی عبارتند از: حوادث رانندگی (۴۴٪)، افتادن از بلندی (۱۸٪)، دعواهای خیابانی (۱۷٪) و فعالیتهای ورزشی (۱۳٪). میزان شیوع آن در آمریکا ۸ مورد در سال به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است. آسیب به طناب نخاعی در مردان ۴ برابر زنان دیده می‌باشد و نزدیک به ۸۰ درصد بیماران مبتلا به آسیب به طناب نخاعی، مرد هستند. مزید آناتومی طناب نخاعی- طناب نخاعی دارای چهار قسمت اصلی است: نخاع گردنی که دارای ۸ سگمان یا قطعه می‌باشد و از ۸-۱ نامگذاری می‌شود، نخاع سینه‌ای که دارای ۱۲ قطعه بوده و از ۱۲-۱ نامگذاری می‌شود، نخاع کمری که دارای ۵ قطعه بوده که از ۵-۱ نامگذاری می‌شود و بالاخره نخاع خاجی که دارای ۵ قطعه بوده و از ۵-۱ نامگذاری می‌شود (به شکل مراجعه شود). بسته به اینکه کدام قسمت نخاع آسیب دیده باشد و شدت آسیب چقدر باشد (ناقص یا کامل) علائم متفاوتی ایجاد خواهند شد. اصل مطلب را در ادامه‌ی مطلب بخوانید.

پسآمد: دوستان نخاعی توجه داشته باشند؛ عوارض آسیب نخاعی در هیچ دو فردی که از یک ناحیه‌ی مشترک و به یک اندازه آسیب نخاعی دیده باشند یکسان نیست. بنظرم این مطلب بیشترش مطلبی ترجمه شده از منبعی خارجی باشه. توصیه‌ی من به دوستان خودشناسی است.

سطح ضایعه – سطح یا محل ضایعه است که مشخص می‌کند کدام قسمت از بدن فرد و چه عملکردهای مختل شده‌اند. هر قدر سطح ضایعه در نخاع بالاتر باشد، حس و حرکت بیمار بیشتر مختل می‌شود. مثلا آسیب به طناب نخاعی گردنی ممکن است بیمار را کاملاً فلج ساخته و بیمار جهت نفس کشیدن نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی داشته باشد. یعنی بعلت فلج عضلات تنفسی، بیمار قادر به نفس کشیدن نیست. آسیب به طناب نخاعی گردنی سبب فلج چهار دست و پا می‌شود. این بیماران در زیر سطح ضایعه، حس خود را از دست داده و کنترلی بر روده و مثانه خود ندارند (بی‌اختیاری ادرار و مدفوع). ضمن اینکه دچار نوع بخصوصی از اختلال جنسی نیز می‌شوند. آسیب به طناب نخاعی سینه‌ای سبب فلج دو پا شده ولی معمولاً دستها عملکرد طبیعی دارند. این بیماران نیز ممکن است کنترل روده و مثانه  خود را از دست داده و مبتلا به اختلال جنسی شوند. آسیب به طناب نخاعی کمری سبب فلج دو پا می‌شود. آسیب به طناب نخاعی خاجی نادر است. این بیماران مبتلا به اختلال جنسی و عدم توانائی کنترل مثانه و روده می‌شوند.
ضایعه  کامل یا ناقص – نوع ضایعه شدت آسیب را نشان می‌دهد. اگر بیماری مبتلا به آسیب نخاعی کامل شود، در زیر سطح ضایعه حس و حرکت را بطور کامل از دست می‌دهد. اگر ضایعه ناقص باشد، در زیر سطح ضایعه مقداری حس یا حرکت باقی می‌ماند.
عملکرد جنسی طبیعی – ابتدا لازم است توضیح مختصری در مورد چگونگی عملکرد جنسی طبیعی برای خوانندگان محترم ارائه نمایم تا روشن شود که پس از آسیب به طناب نخاعی چه اتفاقی می‌افتد. برای ایجاد حالت نعوظ طبیعی، باید ارتباط مابین مغز و دستگاه تناسلی دست نخورده و سالم باشد. اینکه ما بتوانیم به تحریکی پاسخ مناسب بدهیم یا نه، بستگی به محل و وسعت ضایعه  نخاعی دارد. اگر یک قسمتی از نخاع قطع شود، سیگنالهائی که از مغز نمی‌توانند به دستگاه تناسلی برسند و بر عکس سیگنالهائیکه از دستگاه تناسلی منشاء می‌گیرند نمی‌توانند خود را به مغز برسانند. در یک مرد طبیعی دو نوع نعوظ اتفاق می‌افتد. اولین نوع، نعوظ روانی است. احساس انسان، پاسخ وی به تحریکات جنسی را کنترل می‌کند. مغز منشاء نعوظهای روانی می‌باشد. فرایند نعوظ روانی با افکار، تصورات، دیدن، شنیدن و هر آنچه که سبب برانگیختگی فرد می‌شوند ، شروع می‌گردد. پس از برانگیختگی، سیگنالها از مغز توسط اعصاب از طناب نخاعی پائین آمده و به قطعات سینه‌ای دهم تا کمری دوم می‌رسند. یعنی این سیگنالهائیکه از مغز می‌آیند وارد قطعات سینه‌ای دهم، یازدهم، دوازدهم، و قطعات کمری یکم و دوم می‌شوند . از نواحی فوق سیگنالهای ثانویه از طریق اعصاب به آلت تناسلی رفته و سبب نعوظ روانی در مرد می‌شوند . نوع دوم، نعوظ رفلکسی یا تماسی یا لمسی است. این نوع نعوظ با تماس فیزیکی مستقیم آلت تناسلی و سایر قسمتهای دستگاه تناسلی شروع می‌شود . نعوظ رفلکسی غیر ارادی است (تحت کنترل فرد نمی‌باشد) و نیازی به افکار، فانتزی و یا دیدن و غیره ندارد. در طول طناب نخاعی دو مرکز برای انتقال سیگنالهای عصبی مسئول نعوظ وجود دارند. مرکز نعوظ روانی که در قطعات تحتانی نخاع سینه‌ای واقع شده است. این مرکز مسئول نعوظ ناشی از افکار، فانتزی، دیدن و غیره می‌باشد. مرکز دوم، مرکز نعوظ رفلکسی یا لمسی می‌باشد. این مرکز در قطعات دوم تا چهارم نخاع خاجی متمرکز است. لمس دستگاه تناسلی، مرکز نعوظ رفلکسی را فعال می‌کند.
عملکرد جنسی پس از آسیب به طناب نخاعی – در مردیکه دچار آسیب به طناب نخاعی شده است، چگونگی حفظ نعوظ روانی بستگی به محل ضایعه و شدت آن (ناقص یا کامل) دارد. بیش از ۵۰ درصد مردانیکه دچار آسیب به طناب نخاعی می‌شوند، در بدست آوردن نعوظ و یا حفظ آن برای برقراری یک رابطه  زناشویی طبیعی مشکل دارند. اگر در قسمتهای فوقانی طناب نخاعی (بالای قطعه  دهم سینه‌ای) آسیب کامل اتفاق بیفتد،‌ دیگر سیگنالهای مغز نمی‌توانند خود را به مرکز نعوظ روانی رسانده و بنابراین این گونه مردان قابلیت نعوظ روانی خود را از دست می‌دهند. یعنی دیگر، افکار، فانتزی، دیدن و غیره سبب ایجاد نعوظ در این مردان نمی‌شود. اینگونه مردان جهت بدست آوردن نعوظ نیاز به تحریک لمسی (تماسی) دارند. به عبارتی دیگر، این مردان وابسته به تحریک فیزیکی هستند. حال اگر مردی دچار آسیب به طناب نخاعی در زیر قطعه  دهم سینه‌ای شود،‌ مرکز خاجی تحت تأثیر قرار گرفته و نعوظ رفلکسی یا لمسی آسیب می‌بیند. اینگونه مردان برای بدست آوردن نعوظ، وابسته به افکار، تصورات و حس خود می‌باشند. علاوه از محل ضایعه (قسمت فوقانی یا تحتانی طناب نخاعی) شدت ضایعه نیز در نوع اختلال ایجاد شده مؤثر است. در کل عملکرد جنسی مردانیکه دچار آسیب ناکامل و یا آسیب به قسمتهای تحتانی نخاع هستند، بهتر از مردانی است که دچار آسیب کامل یا آسیب به قسمتهای فوقانی نخاع می‌باشند. قاعده بر این است اگر مردی در قطعات پائینی نخاع دچار آسیب ناکامل شود، احتمال حفظ نعوظ روانی در وی خیلی بیشتر از مواردی است که مرد دچار آسیب ناکامل قطعات فوقانی نخاع می‌شود. در مردانیکه آسیب کامل است، احتمال حفظ نعوظ روانی اندک است. اگر در مردی که دچار آسیب به طناب نخاعی شده است، قطعات نخاعی خاجی دوم تا چهارم آسیب ندیده باشند، بسیاری از آنها می‌توانند با تحریک مستقیم ناحیه  تناسلی دارای نعوظ رفلکسی شوند. چون هر نوع آسیب به طناب نخاعی متفاوت از دیگری است، بنابراین تظاهر بالینی ضایعات نیز کاملاً متفاوت خواهند بود.
آسیب به طناب نخاعی یک حادثه  بسیار ناگوار است که تمامی جنبه‌های زندگی یک مرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بسیاری از این بیماران بعلت مشکلات ادراری دارای سوند مجرا هستند. در بسیاری از اینها بعلت آسیب نخاعی فشار مثانه بشدت افزایش می‌یابد. هر گونه افزایش فشار مثانه منجر به آسیب به کلیه می‌شود. یکی از علل مهم مرگ و میر مبتلایان به آسیب به طناب نخاعی، عفونت و از بین رفتن کلیه‌ها است.

مشکلات باروری – در بسیاری از مبتلایان به آسیب به طناب نخاعی، بیمار نمی‌تواند از راه طبیعی پدر (صاحب فرزند) شود. در حالت طبیعی، هنگام انزال، گردن مثانه بسته شده و مایع منی بیرون می‌ریزد. اگر بعلت آسیب به نخاع، حین انزال گردن مثانه بسته نشود، منی به طرف عقب برگشته و وارد مثانه می‌شود  و در آنجا محتویات ادرار بیمار، منجر به آسیب به نطفه‌های مرد (اسپرم) می‌شود . به این حالت، انزال پس‌گرد گفته می‌شود، که در آن برای صاحب فرزند شدن نیاز به اقدامات پیچیده‌ای است. یکی از راهها این است که توسط دستگاههای در ناحیه تناسلی تحریک ایجاد کرده و مرد دچار انزال می‌شود. از منی انزال شده اسپرم بدست آورده و اقدام به لقاح مصنوعی در آزمایشگاه می‌کنند. گاهاً اینگونه اقدامات برای ایجاد انزال با شکست مواجه می‌شوند. در این موارد پس از انزال، با فرایندهای پیچیده‌ای اسپرم را از مثانه تهیه کرده و سپس در آزمایشگاه اقدام به لقاح مصنوعی می‌کنند. غرض از ذکر مطالب فوق، این است که اختلال در نعوظ فقط قسمت کوچکی از مشکلات این افراد است.
سایر اختلالت جنسی در مردان مبتلا به آسیب به طناب نخاعی – نعوظ، انزال و ارگاسم سه پدیده  کاملاً جدا از همدیگر می‌باشند. در آسیب به طناب نخاعی ممکن است انزال و ارگاسم مرد نیز مختل شود. بسته به محل ضایعه، یک مرد ممکن است مبتلا به یک، یا دو و یا هر سه نوع اختلال جنسی شود. فقط ۲۰-۱۰ درصد مردان مبتلا به آسیب به طناب نخاعی می‌توانند با رابطه  جنسی انزال داشته باشند. از آن‌طرف یک دوم تا دو سوم این مردان توانائی خود در رسیدن به ارگاسم را از دست می‌دهند. حتی اگر مکانیسم انزال در این مردان بطور طبیعی کار بکند، ممکن است آنها با رسیدن به ارگاسم همان لذت جنسی قبل از آسیب نخاعی را نتوانند تجربه کنند.
درمان اختلال نعوظ – درمان مردان مبتلا به اختلال نعوظ ناشی از آسیب نخاعی خیلی متفاوت از مردان سالم و گاهی بسیار مشکل است. متأسفانه بعلت آمار بسیار بالای حوادث رانندگی در کشورمان، روزبه‌روز بر تعداد مردان جوان مبتلا به آسیب به طناب نخاعی افزوده می‌شود. این افراد اگر بخوبی درمان نشوند، ممکن است منجر به از هم پاشیدن زندگی آنها شود. درمان اختلال نعوظ در این مردان، جدا از درمان سایر مشکلات این بیماران نیست. یعنی درمان مردان مبتلا به آسیب به طناب نخاعی، چند جانبه است. ولی ما فقط در این بحث، از درمانهای موجود برای اختلال نعوظ این مردان صحبت می‌کنیم. اولین قدم درمانی تجویز داروهای خوراکی است. ولی باید در نظر داشته باشیم که بعلت آسیب به اعصاب آلت تناسلی، درمان با داروهای خوراکی چندان مؤثر نمی‌باشد. ممکن است همراه با تجویز داروی خوراکی بیمار نیاز به تحریک لمسی ناحیه دستگاه تناسلی داشته باشد. گاها بعلت مشکلاتی، این بیماران نمی‌توانند دارو مصرف کنند و یا تجویز عده‌ای از داروها در آنها ممنوع است، در این موارد باید از اقدامات درمانی دیگر سود برد. قدم دوم درمانی در این بیماران استفاده از شیافهای داخل مجرائی است. آن هم مؤثر و هم خیلی کم عارضه است. امروزه یک داروی مؤثری در شکل شیاف داخل مجرائی تولید شده است که توسط دستگاهی وارد مجرای ادرار می‌شود و دارو از مخاط مجرا جذب و سبب نعوظ در مرد می‌گردد. لازمه‌ی استفاده از این روش درمانی، سالم بودن دستها است. متأسفانه عده‌ای از این بیماران، چهار دست و پا فلج هستند و خودشان نمی‌توانند از دارو استفاده نمایند، در همچون مواردی می‌توان از همسر بیمار کمک گرفت. اگر این روش درمانی مؤثر واقع نشود، می‌توان برای بیمار از داروهایی‌که داخل آلت تناسلی تزریق می‌کنند، استفاده نمود. این روش درمانی در این بیماران بسیار مؤثر است. برای این‌کار انواع داروهای مختلف در بازار وجود دارند، بسته به شرایط بیمار، پزشک نوع داروی وی را مشخص خواهد کرد. در دو جلسه، تزریق دارو به بیمار آموزش داده می‌شود، و پس از آن بیمار در منزل، خودش می‌تواند بسته به نیاز، تزریق را انجام دهد (مثل بیماران دیابتی که انسولین تزریق می‌کنند). باید متذکر شد که تزریق در داخل آلت تناسلی دارای عوارض مخصوص به‌خود نیز می‌باشد. گاها هیچکدام از روشهای درمانی فوق مؤثر نمی‌افتند، در این موارد می‌توان برای بیمار از انواع مختلف پروتزهای آلت تناسلی استفاده کرد. پروتزهای آلت تناسلی انواع گوناگون دارند و بسته به نیاز بیمار می‌توان نوع مناسب را برای بیمار انتخاب کرد.
تطابق – قبل از حادث شدن آسیب به طناب نخاعی، خانواده به راحتی کنار همدیگر زندگی می‌کردند. پس از حادث شدن آسیب به طناب نخاعی به یکباره همه چیز عوض می‌شود. شرایط قبل و بعد از حادث شدن آسیب به طناب نخاعی کاملاً متفاوت هستند. مرد علاوه از مشکلات فیزیکی بسیاری که پیدا می‌کند، از نظر روحی نیز تحت فشار شدید قرار می‌گیرد. بسیاری از این مردان کار خود را از دست می‌دهند، نه تنها قادر به انجام کارهای روزمره نمی‌باشند، گاها حتی قادر به پرداخت قروض خود و کرایه خانه نیز نیستند. این فقط گوشه‌ای از مشکلات این مردان است. بنابراین اختلال در نعوظ این مردان نه تنها دارای علت فیزیک و جسمی است، بلکه یک جزء روانی بسیار مهم نیز دارد و باید در موقع درمان تمام موارد فوق را مد نظر قرار داد. برای تطابق با شرایط جدید، خانواده ممکن است نیاز به ماهها و یا سالها زمان داشته باشد و در مواردی نیز فرد بیمار و خانواده تا آخر عمر نمی‌توانند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
اختلال رفلکسی خودکار – این موضوع ربطی به اختلال نعوظ در آسیب به طناب نخاعی ندارد ولی چون خیلی مهم است مختصری در مورد آن توضیح داده می‌شود. این حالت در افرادی اتفاق می‌افتد که در بالای قطعه  ششم سینه‌ای دچار آسیب به طناب نخاعی می‌شوند. در این حالت یک عده از محرک‌ها (مثلاً پر شدن مثانه، لمس یک نقطه‌ای از بدن و غیره) سبب فعال شدن سیستم عصبی و افزایش فوق‌العاده شدید فشارخون می‌شوند. فشار خون در این حالت بطور خطرناکی بالا می‌رود (مثلاً ۲۵۰ میلی متر جیوه). افزایش فشارخون در این حد ممکن است سبب سکته  مغزی، تشنج و حتی مرگ شود. اینکه شما نیز ممکن است مبتلا به اختلال رفلکسی خودکار شوید یا نه، حتماً با پزشک معلج خود مشورت نمائید.
نکاتی که اهمیت بسزایی در پیشگیری از عوارض آسیب نخاعی، و بهبود عملکرد جنسی مرد دارد. مهمترین این نکات به قرار زیر هستند:
۱ یکی از خطرات جدی برای این بیماران، زخم بستر است. بیماران مبتلا به آسیب به طناب نخاعی بعلت از دست دادن حس خود، درد را احساس نمی‌کنند. بنابراین اگر به مدت طولانی در یک وضعیت ثابت قرار گیرند، ممکن است بعلت فشار وارده، بافت بمیرد و در محل مذبور زخم ایجاد شود. این زخمها در ناحیه لگن شیوع بیشتری دارند. بنابراین اولین توصیه،‌ انجام اقداماتی برای جلوگیری از ایجاد زخم بستر است.
۲ باید توسط اقداماتی عضلات اعضاء فلج شده را تقویت و از آسیب بیشتر آنها جلوگیری کرد. داشتن توانائی فیزیکی مناسب از ملزومات رابطه  زناشویی موفقیت آمیز است.
۳ هرچه زودتر پس از آسیب به نخاع، باید روابط زناشویی را از سر گرفت. تأخیر در شروع روابط زناشویی، سبب شدیدتر شدن مشکلات می‌شود.
۴ درمان اختلالات جنسی در مردان مبتلا به آسیب به طناب نخاعی نیازمند مداخله فعال همسرانشان است. اگر لازم باشد، همسر مرد مبتلا به آسیب به طناب نخاعی باید آموزشهای لازم را ببیند.
۵ درمان مشکلات جنسی در این بیماران باید همراه با در نظر گرفتن سایر مشکلات جسمی، روانی، عاطفی و خانوادگی این بیماران باشد، و گرنه اقدامات درمانی با شکست مواجه خواهند شد.
۶ اقدامات توانبخشی سبب بهبود عملکرد فیزیکی مرد و بدنبال آن بهبود عملکرد جنسی می‌شود .
۷ تغذیه و غذای مناسب از ارکان درمان این بیماران است. استفاده از مقادیر مناسب از پروتئینها، کربوهیدراتها، فیبرها، مواد معدنی و ویتامینها، کمک به روند بهبودی و ارتقاء کیفیت زندگی می کند.
۸ بعلت اختلال در عصب گیری روده‌ها، لازم است روزانه از غذاهائی استفاده شود که حداقل حاوی ۳۵-۲۵ گرم فیبر باشد.
۹ این بیماران چون بدون حرکت هستند، کلسیم از استخوانها حرکت کرده و وارد خون می‌شود . بنابراین احتمال ایجاد سنگهای ادراری در این بیماران زیاد است. مصرف مقادیر زیادی آب و پرهیز از غداهای حاوی اگزالات فراوان (مثل نوشایه، حبوبات و شکلات)، در پیشگیری از سنگهای ادراری خیلی کمک کننده است. هرگونه مشکل جسمی و روانی می‌تواند در عملکرد جنسی این بیماران اثر سوء داشته باشد. باید حداکثر سعی و تلاش را نمود تا از عوارض بیماری که می توانند بالقوه خطرناک باشند، جلوگیری کرد.

منبع دکتر صفری نژاد، ارولوژیست.

بازدیدها: 4795