سر نوشت: داشتم فکر میکردم که چی شد نتیجه‌ی دادار و دودورهای پیوند نخاع با سلول شوان!؟ شب  که بابام داشت روزنامه‌ میخواند گفت اینجا را بخوان ببین چی نوشته، این هم اون مطلب: بهبود کیفیت زندگی بیماران ضایعه نخاعی با سلول‌های شوآن سلول‌های شوآن مهم‌ترین سلول‌های حمایتی اعصاب محیطی هستند که پتانسیل تحریک به رشد انتهای آکسون‌های عصبی آسیب‌دیده را در سلسله اعصاب مرکزی دارند. مؤلفان موفق شده‌اند بهبودی رفتاری در مدل تجربی آسیب نخاعی در مقایسه با گروه کنترل پس از ۶۰ روز را نشان دهند. (مجله نوروساینس لترز ۲۰۰۶) تئودور شوآن آلمانی در سال ۳۹-۱۸۳۸، سلول شوآن در اعصاب محیطی را کشف کرد و نخستین‌بار سانتیاگو رامون کاخال اسپانیایی ترمیم‌پذیری سلسله اعصاب مرکزی را توضیح داد، اما نتوانست درمانی برای آن ارائه کند. هم‌اکنون بسیاری از مطالعات تجربی نشان داده است که در آسیب‌های نخاعی حاد و تحت حاد در مدل‌های تجربی(حیوانی)، پیوند سلولی موجب بهبود حسی – حرکتی، به عبارتی بهبود نسبی نسبت به وضع قبل شده است. سلول‌های مختلفی از جمله سلول‌های پوشش بویایی، سلول‌های جنینی، عصبی، سلول‌های بنیادی خونی و جنینی، سلول‌های سفید خون و در کنار آن سلول‌های شوآن برای این منظور به‌کار برده شده است. مطالعات سلول درمانی در ضایعات نخاعی از سال۲۰۰۰ میلادی در کشورهای مختلف دنیا آغاز شده است و مدل‌های آزمایشی ابتدایی با سلول‌های بنیادی،سلول‌های پوششی بویایی و سلول‌های بنیادی جنینی در مراکز مختلف انجام شده و روند انجام این تحقیقات، افزایشی و بهبود کیفی بوده است.در کشور ما هم باتوجه به شیوع بالای سوانح و بلایای طبیعی نیاز و درخواست برای ارائه تحقیقات در زمینه سلول درمانی در ضایعات نخاعی احساس و مطالعات اولیه در مراکز مختلف تحقیقاتی کشور آغاز شد. پوشش ۳۳ بیمار در فاز نخست درمان، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات ترمیم آسیب‌های مغزی و نخاعی دانشگاه علوم پزشکی تهران با استناد به نتایج تحقیقاتی مرکز تحقیقاتی ترمیم آسیب‌های مغزی و نخاعی علت کاربرد بالینی این دانش در کشور ما را در ابتدا وجود تعداد زیاد مقالاتی که دال تأثیر سلول درمانی در مدل‌های تجربی آسیب نخاع هستند، عنوان می‌کند. دکتر هوشنگ صابری در گفت‌وگو با خبرنگار«ایران» می‌گوید: از دیگر علل کاربرد بالینی سلول درمانی در ضایعات نخاعی در ایران، همچنین رنجش خاطر و تألم شدید بیماران آسیب نخاعی به علت اختلالات عصبی، حسی، حرکتی و کنترل ادرار و مدفوع و مسائل جنسی بوده است، درباره آمار مبتلایان به این بیماری هم باوجود این‌که آمار دقیقی از مبتلایان وجود ندارد، اما واقعیت‌ها نشان می‌دهد ۹۰ تا ۱۲۰ هزار بیمار ضایعه نخاعی در کشور ما وجود دارد که به صورت دقیق دوهزار و ۱۰۰ نفر آنها جانباز هستند. وی با بیان این‌که تحقیقات محققان و پژوهشگران ایران در زمینه سلول درمانی در ضایعات نخاعی از سال ۲۰۰۴ آغاز شده است، اظهار می‌کند: البته این تحقیقات مسبوق به کشت سلول‌های شوآن حیوانی بود که در کشور انجام می‌شد، مطالعه کشور ما براساس مطالعات تجربی متعدد برای ارزیابی بی‌خطر بودن پیوند سلولی شوآن و همچنین تأثیرات احتمالی آن انجام شد. در سال ۲۰۰۶ این مطالعات شروع شد و از سال ۸۴در مطالعه فاز یک، ۳۳ بیمار با رعایت اصول اخلاقی خاص زیر پوشش درمان با سلول‌های شوآن قرار گرفتند.به گفته دکتر صابری به منظور بهینه‌سازی کشت سلول‌های شوآن از نمونه‌های اخذ شده براساس رضایت تفهیمی، از بیماران مرگ مغزی استفاده شد و با رعایت سایر جنبه‌های اخلاقی تحقیقات مانند بی‌خطر بودن روش با استفاده از اتاق تمیز با کیفیت ایزو ۱۰۰ برای کشت سلولی و اتاق عمل، نگهداری سلول در خارج در حداقل زمان،خودداری از استفاده محرک‌های رشد سلولی و سلول‌های نابالغ به منظور جلوگیری ازسرطان‌زایی و استفاده از سلول‌های شوآن بیمار به منظور پیشگیری از رد پیوند و به حداقل رساندن هپاتیت وایدز روند تحقیقات ادامه یافت. وی درباره نحوه انتخاب ۳۳بیمار فاز یک تحقیقات می‌گوید: این بیماران باتوجه به ارزیابی سلامت عمومی زیرپوشش درمان رفتند و همه آنها به توانبخشی مداوم توصیه شدند تا براساس سطح ضایعه عملکرد مناسب را به‌دست بیاورند و تشویق شدند تا از لوله ادراری منقطع و شرطی‌سازی روده استفاده کنند. به این منظور درمان‌های طبی و روانی مناسب و اقدامات پیشگیری از ایجاد زخم بستر در آنها انجام شده است. در این شرایط اگر بیمار همچنان رغبت به سلول درمانی داشت، زیر پوشش غربالگری قرار می‌گرفت. وی با توضیح این‌که در غربالگری براساس کارگروهی و متدولوژی علمی، معیارهای مشخصی لحاظ شد، توضیح می‌دهد: سن بیمار بین ۲۰ تا ۵۰ سال، طول ضایعه کمتر از ۲۰ میلی‌متر و انجام کامل همه درمان‌های کلاسیک از جمله معیارها بوده است:بیمارانی که زخم بسترهای وسیع و مشکلات مفصلی یا مشکل زمینه‌ای قابل حل داشتند وهمچنین در مواردی که حفره نخاعی در حال گسترش بود، بیماران حذف شدند. لاغری مفرط عضلانی، عفونت‌های شدید ادراری و مشکلات روحی – روانی درمان نشده هم از دیگر معیارهای حذف بیماران بود.بالا رفتن سطح حسی بیماران پس از درمان:معاون پژوهشی مرکز تحقیقات ترمیم آسیب‌های مغزی و نخاعی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره شیوه درمان با سلول‌های شوآن می‌گوید: به این منظور از ساق پای بیماران نمونه‌ای از عصب پشت‌پایی به منظور کشت و فرآوری سلولی برداشته شد و پس از یک ماه با رعایت همه آزمایش‌های مربوطه از نظر بی‌خطری و عاری بودن از میکروب، سلول کشت‌شده برای پیوند آماده و به نخاع بیماران در محل آسیب پیوند شد. بیماران زیر پوشش درمان مدت دو سال در زمان‌های مختلف، معاینه و هر عارضه کوچکی در آنها اعم از عفونت، تومورزایی، نقص عصبی جدید، بیماری‌های ویروسی و تغییرات عصبی احتمالی ثبت و بررسی شد. وی درباره نتایج بررسی‌های درمان با سلول‌های شوآن برای ۳۳ بیمار پس از دو سال توضیح می‌دهد: ۲۲ مرد و ۱۱ زن با میانگین سنی ۹/۳۲ سال و میانگین ۴ سال مدت سپری شده پس از آسیب نخاعی، زیر پوشش فاز یک این درمان قرار گرفتند. شایع‌ترین علت آسیب‌دیدگی این بیماران تصادف، سقوط از بلندی و اصابت گلوله بود که ۲۲ مورد در ناحیه پشتی، ۹ مورد در ناحیه گردنی و دو مورد در ناحیه پشت کمری بوده است و در مجموع در بین بیماران ۱۶ مورد آسیب کامل نخاعی و ۱۷ مورد آسیب ناقص نخاعی داشتند. وی با اشاره به این‌که میانگین طول ضایعه درMRI بیماران ۱۳ بوده است، درباره عوارض مشاهده شده پس از تزریق سلول‌های شوآن، اظهار می‌کند: تب خفیف، استفراغ، سردرد در روزهای اول پس از عمل و افت عصبی موقتی در روزهای ابتدایی پس از پیوند از عوارض درمان با سلول‌های شوآن در بیماران ضایعات نخاعی بوده که معمولاً در مدت دو ماه بهبود یافته است و موردی از عفونت عمقی، تومورزایی و کج‌شدگی ستون فقرات به علت این عمل مشاهده نشده است و حتی در یک مورد که میکروسکوپی سلولی نمایانگر وجود میکروارگانیسم احتمالی بود، عمل انجام نشده و فرآیند دوباره تکرار شد. وی اعلام می‌کند: نتایج تحقیقات نشان می‌دهد براساس معاینات، پس از درمان با سلول‌های شوآن از نظر حسی به صورت متوسط حس بیمار سه سطح (درماتوم) پائین‌تر آمده و به عبارتی مناطق حسی بیمار افزایش یافته و این تغییرات از نظر آماری معنی‌دار بوده است، این رقم در ضایعات گردنی به ۱۲ سطح حسی افزایش یافته است. همچنین از نظر بهبود حرکتی، بیمار از نظر کیفیت زندگی بهبودی چشمگیری نشان داد و این تغییرات از نظر آماری هم چشمگیر بود، هرچند تغییرات حرکتی براساس معیار با مخرج پنج، چشمگیر نبود.دکتر صابری با اشاره به این که در درمان با سلول‌های شوآن هرچه بیماری ضایعه نخاعی، کمتر از سه سال بوده، نتایج چشمگیری حاصل شده است، می‌گوید: دو بیمار از بروز حس ادرار، چهار بیمار از کنترل ادرار، دو بیمار از حس مدفوع و دو بیمار کنترل مدفوع را گزارش کردند و با وجود بیان بهبود شرایط جنسی از سوی بعضی بیماران، بهبود جنسی در تحقیقات ثابت نشد، البته این به معنای حاصل نشدن مطلق بهبودی نیست. در این زمینه تغییرات کنترلی در بیماران گردنی بارزتر بوده است و فرکانس کنترل ادرار از ۲۵ به ۵/۶۲ درصد و فرکانس کنترل مدفوع از ۲۵ به ۵/۳۷ درصد افزایش یافته است. وی با اشاره به این که طول مدت آسیب نخاعی در این مطالعه تحقیقاتی از نظر آماری تأثیر چشمگیری بر عملکرد کنترلی نداشته است، می‌گوید: در عین حال ضریب کیفیت زندگی در بیماران گردنی و پشتی افزایش چشمگیر داشت و این افزایش در بیماران با طول مدت بیماری کمتر از سه سال، چشمگیر بود. وی با بیان این که نتایج تحقیقاتی درمان بیماران ضایعات نخاعی با سلول‌های شوآن محققان کشورمان در کنگرهISRT (مرکز تحقیقات بین‌المللی آسیب‌های نخاعی انگلستان) در سال ۲۰۰۸ ارائه و در گزارش بین‌المللی این کنگره چاپ شده است، اذعان می‌کند، براساس این نتایج، مطالعه فازدو درمان بیماری‌های ضایعات نخاعی با سلول‌‌های شوآن، در مرکز تحقیقات ترمیم آسیب‌های مغزی و نخاعی صورت گرفت و هم‌اکنون در حال گذراندن مراحل تکمیلی است. در حال حاضر هم در فاز سه مطالعه براساس تأیید نتایج فازدو، کارآزمایی بالینی تصادفی در زمینه تأثیر پیوند سلولی بر تغییرات عصبی بیماران آسیب‌نخاعی انجام می‌شود. ارائه بسته‌های سلامتی به بیماران ضایعه نخاعی: وی با بیان این که در فاز دو ۷۲ بیمار زیرپوشش درمان و در مجموع ۱۰۵ بیمار در این دو فاز با این شیوه درمان شدند، درباره مرگ بیماران پس از تزریق سلول‌های شوآن اظهار می‌کند: تاکنون دو مورد مرگ اعلام شده که یک مورد به علت زخم بستر پیشرفته و سوختگی با آب گرم، دو ماه پس از عمل جراحی اتفاق افتاد و در مورد دوم هم بیمار بهبود یافته، در حادثه رانندگی فوت کرد، البته هیچ یک از این موارد جزو بیماران مطالعه فاز یک نبوده‌اند و علت فوت ارتباطی با سلول درمانی نداشته است. وی درباره اهداف آینده محققان کشور در درمان با سلول‌های شوآن می‌گوید: در آینده تمرکز بیشتر ما بر پیشگیری از آسیب‌های نخاعی و استفاده از اقدامات بهداشتی در دسترس برای آسیب‌های نخاعی و ارائه بسته‌های سلامتی برای این بیماران اعم از آموزش و تکنیک‌های ساده زندگی روزمره و خانوادگی است. بیماران هم باید توجه داشته باشند که هر نوع مراجعه آنها برای درمان باید با نظر پزشک معالج آنها در مرکز بهداشتی اولیه باشد، یعنی اگر بیماری مبتلا به آسیب‌های نخاعی است، باید همه اقدامات درمانی او زیر نظر متخصص در بیمارستان محل سکونت او انجام شود و در صورت داشتن معیارهای مورد نظر برای ارجاع از سوی پزشک معرفی شود.منبع

بازدیدها: 219